nefs nedir

03.08.2008

Kendisini kınayan, iÅŸlediklerinden dolayı piÅŸmanlık duyan ve kendini hesaba çeken nefisAllah Teâlâ Kur’an-ı Kerim’de insan nefsini üç sınıf olarak deÄŸerlendirmektedir. Bunlardan biri insanı kötülük yapmaya teÅŸvik eden nefs-i emmâre (Yusuf,12/53) ikincisi kötülüklerden dolayı kendini kınayan nefs-i levvâme (el-Kıyame, 75/2) üçüncüsü ise Allah’ın ÅŸeriatından bir sapma göstermeden dosdoÄŸru yürüyen ve bu halinden dolayı tatmin olan nefs-i mutmainne (el-Fecr, 89/27) dir.

Allah Teâlâ Kıyamet suresinde kıyametin mutlaka gerçekleÅŸeceÄŸini ortaya koymak üzere kıyamet gününe, peÅŸinden de nefs-i levvâme üzerine yemin etmektedir.Kıyamet gününe yemin ederim. PiÅŸmanlık duyan nefse (nefs-i Levvâmeye) yemin ederim (el-Kıyame, 75/ 1-2)Nefs-i Levvâmeden neyin kastedildiÄŸi üzerinde müfessirler bir birinden farklı görüşler ileri sürmüşlerdir. Aralarında Said ibn Cubeyr, Ä°krime ve Abdullah ibn Abbas’ın bulunduÄŸu
bazı müfessirler, nefs-i levvâmenin kendisini iyilikte de kötülükte de kınayan nefis olduğunu kabul etmişlerdir (İbn Cerir et-Taberî Tefsir Mısır 1968, XXlX,174). İbn Abbas kınamayı mutlak anlamda almış ve nefs-i levvâmeye, kınayıcı nefis demiştir (Taberî aynı yer). Buna göre levvâme tabiri, nefsin bütün yönlerini kapsamaktadır. Yani o nefis, kıyamet Günü her durumda kendisini kınayacaktır.

Kötülük iÅŸlemiÅŸse, kendisine zarar verecek böyle bir ÅŸeyi neden yaptığı için kendisini kınar ve piÅŸmanlık duyar; iyilik yapmışsa elinde imkan olduÄŸu halde neden daha fazlasını yapmadığı için kendisini eleÅŸtirir ve piÅŸmanlığını dile getirir (Ä°bn Kayyım, el-Cevziyye, et-Tibyan fi Aksamil-Kur’an, Beyrut 1988, 35). Resulullah (s.a.s)’in ÅŸu hadisi buna iÅŸaret etmektedir: “Ä°yi veya günahkâr hiçbir nefis yoktur ki kıyamet günü kendini kınamasın…” (Alûsî, Ruhul-Meani, Kahire t.y., XXlX, 136).Mücahid’e göre ise nefs-i levvâme, muttakı insanların nefsidir. Bu kimseler yapma fırsatını kaybettikleri iyilikler için piÅŸmanlık duyar ve kendilerini kınarlar.
Katade’nin de içinde bulunduÄŸu diÄŸer bir grup, levvâmeden fâcir kimselerin kastedildiÄŸi görüşündedir. Bunlar kıyamet gününde iÅŸlediklerinin piÅŸmanlığını duyacak ve neden kötü ameller iÅŸledikleri için kendilerini kınayacaklardır.Bundan, kendi nefsini Cennetten çıkarılmayı gerektiren bir amel iÅŸlediÄŸi için sürekli kınayan Hz. Adem (a.s)’ın kastedildiÄŸini ileri sürenler de olmuÅŸtur (Alûsî, aynı yer).

Ä°bn Cerir et-Taberi nefs-i levvâme hakkındaki farklı görüşlerin temelde birbirine çok yakın olduklarını, dolayısıyla nefs-i levvameden, iyilikte de kötülükte de kendini kınayan ve kaçırdıkları fırsatlar için piÅŸmanlık duyan nefislerin kastedildiÄŸini söylemektedir. Ayetin zahirine uygun olan anlamın da bu olduÄŸunu belirtmiÅŸtir (Taberî, XXlX, 175).Hasan el-Basrî de aynı görüşte olup şöyle demektedir Allah’a yemin ederim ki gerçek mümin sürekli olarak kendi nefsini kınar. O,Åžu sözümle neyi kastetdim? Bu yemeÄŸi yememdeki gayem neydi? Kalbimden geçen ÅŸu düşünceden elde etmek istediÄŸim nedir?” der. Fısk içinde bulunan kimse ise kendi nefsini asla kınamaz” (Ä°bn Kesir, Tefsîrul-Kur’anil-Azîm Ä°stanbul 1985, XIII, 300; Ä°bn Kayyım, a.g.e.,

35). Ä°bn Kayyım, nefsin levvâme ile nitelenmesinin sebebinin risalet ve Kur’an’ın tasdik edilmesinin gerekliliÄŸini açıkça ortaya koymak için olduÄŸunu bu tasdik olmadan nefis için baÅŸka bir kurtuluÅŸun asla var olmadığını söylemektedir (Ä°bn Kayyım, a.g.e. 38)
Fî Zilâlil-Kur’anda farklı görüşlerin tamamı zikredildikten sonra şöyle denilmektedir Biz nefs-i levvâmenin anlamı hakkında Hasan el-Basrî’nin tefsirini tercih ediyoruz. Levvâme ile nitelendirilen uyanık, korkan ve iÅŸlediklerinden piÅŸmanlık duyan bu nefis, kendini hesaba çeker, etrafını görüp gözetir arzularının iç yüzünü bilir. Böylece kendisini aldanmaktan kurtarır. Böyle bir nefis Allah katında iyidir Ä°ÅŸte bu yüzden Allah Teâlâ onu, yemin ederken kıyametle birlikte zikretmiÅŸtir. Karşısında ise, günah iÅŸleyen nefis söz konusu edilir Ä°nsanın içinde günah iÅŸlemeyi arzulayan ve isyan yollarında yürümeye devam etmeyi isteyen nefistir

Gerçek dini yalanlar, ondan yüz çevirir kendisiyle aynı durumda olanların yanına biraz daha yarar elde etme ümidiyle gider. Ne kendini hesaba çeker, ne yaptıklarından piÅŸmanlık duyar, ne aldırış eder, ne de günah iÅŸlediÄŸinin farkında olur (Seyyid Kutub Fî Zilalil-Kur’an, Kıyamet suresi tefsiri)Ayette Allah Teâlâ’nın kıyametle birlikte nefs-i levvâme üzerine yemin edip etmediÄŸi konusunda müfessirler farklı görüşler ileri sürmüşlerdir. Bazıları nefs-i levvamenin başındaki la”nın olumsuzluk bildirdiÄŸini diÄŸer bazıları da kasem için kullanıldığını kabul etmiÅŸlerdir Hasan el-Basrî; Allah Teâlâ, kıyamet üzerine yemin etmiÅŸ ancak, nefs-i levvâme üzerine kasem etmemiÅŸtir demektedir Katade ise her ikisine birlikte yemin edildiÄŸini; Ä°bn Kesîr de Katade’nin görüşünün doÄŸru olduÄŸunu bildirmektedirler (Ä°bn Kesir, VIII, 301; Ayrıca bk, Ä°bn Kayyım, a.g.e., 34-38, 188).

Kategori: Sorularla Dinimiz